المعانى و لا يعدون حذفه إيجازا و الحكمان مقيدان بالنّفى و الاستثناء لافادة القصر ففيهما قصر صفة و هو التحول عن المعاصى و القوة على الطاعة على موصوف و هو الذات الأقدس و هو قصر إضافى طريقه النّفى و الإستثناء ثمّ إن كان للرّد على من يعتقد أنّ التحول عن المعاصى و القوة على الطاعة به غير اللّه تعالى فهو قصر قلب أو على من يعتقد الشركة فهو إفراد . أو على من يتردد فهو تعيين . « لا حول و لا قوة الّا باللّه » دو جملهء خبريه اسميه از نوع سوم ( انكارى ) است چون در آن ، قوىترين شيوهء تأكيد يعنى قصر وجود دارد . « حول » و « قوة » مسند اليه و « باللّه » مسند است . در اينجا به حذف خبر ، توجّهى نمىشود ، چون اين حذف ، براى رعايت قاعدهء نحوى است كه اهل معانى آن را لحاظ نمىكنند و حذف آن نيز ، ايجاز شمرده نمىشود . و آن دو حكم ، براى افاده قصر ، مقيّد به نفى و استثناء شده است . در اين دو جمله ، قصر صفت بر موصوف وجود دارد و آن قصر روى گردانى از معصيتها و توان بر طاعت است بر موصوفى كه آن ذات مقدّس پروردگار است . بنابراين ، آن قصر اضافى ، با شيوهء نفى و استثناء است . آنگاه اگر اين جمله ، در برابر كسى گفته شود كه معتقد است روى گردانى از معاصى و توان بر طاعت ، به دست غير خدا است ، اين قصر ، قصر قلب مىشود و اگر در برابر كسى گفته شود كه اعتقاد به شركت دارد ، قصر افراد مىشود و اگر در برابر كسى گفته شود كه متردد است ، قصر تعيين مىگردد . إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ . جملتان خبريتان فعليتان من الضرب الثالث ، المسند : نعبد و نستعين و المسند إليه : الضمير المستتر فيهما و هما مقيّدتان بالمفعولين إيّاك و قدم المفعولين لإفادة القصر ففيهما قصر صفة و هو العبادة و الإستعانة على موصوف و هو الذات الأقدس طريقه تقديم ما حقه التأخير و هو إضافى ثم إن كان للرّد على من يعتقد أنّ المعبود غير اللّه تعالى فهو قلب . أو على من يعتقد الشركة فهو إفراد . أو على من يتردد فهو تعيين . « إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ » دو جملهء خبريّه و فعليّه از نوع سوّم ( انكارى ) است « نعبد » و « نستعين » مسند و ضمير مستتر در آن دو ، مسند اليه است . و اين دو مقيد به مفعول است كه آن مفعول ، براى فهماندن قصر ، مقدّم گشته است . و در اين دو ، قصر صفت بر موصوف ، يعنى قصر عبادت و استعانت بر ذات اقدس الهى ، تحقق دارد . و شيوه قصر ، تقديم